Για τις εσωτερικές συγκρούσεις, υπάρχουν πολλοί παράγοντες που ευθύνονται. Οι παράγοντες αυτοί μπορεί να είναι βιολογικοί, το οικογενειακό περιβάλλον, το σχολικό περιβάλλον, το κοινωνικό περιβάλλον ή ακόμη και πολιτισμικοί όπως π.χ το θρήσκευμα ή κάποια κουλτούρα.
Όσον αφορά την ψυχαναλυτική θεώρηση ο Φρόυντ, υποστηρίζει ότι οι εσωτερικές μας συγκρούσεις προέρχονται από την πάλη του “εγώ” και του “εκείνου”, του ασυνείδητου που αφορά τις ενστικτώδεις ενορμήσεις μας προς επιβίωση και αναπαραγωγή. Σύμφωνα με την Γνωσιακή θεώρηση (Beck,1967), η δυσλειτουργική μας συμπεριφορά, προέρχεται από την λανθασμένη ερμηνεία της σκέψης μας προς ένα ερέθισμα σε ό,τι αφορά ένα γεγονός ή μία κατάσταση.
Οι πρώιμες εμπειρίες και αναμνήσεις μας, συνοδεύονται σε όλη μας την ζωή από αρνητικές πυρηνικές πεποιθήσεις, όπως τις κατανοήσαμε για πρώτη φορά. Στο σύνολο τους, αυτές οι πεποιθήσεις σχηματίζουν ένα σχήμα. Σύμφωνα λοιπόν με αυτό το σχήμα αντιδρούμε αυτόματα, θετικά ή αρνητικά, σε κάθε ερέθισμα. Άρα οι εσωτερικές μας συγκρούσεις αφορούν το θέμα αυτών των σχημάτων.
Όσον αφορά τους βιολογικούς παράγοντες, σημαντικό ρόλο παίζει ο τύπος δεσμού προσκόλλησης (Bowlby-1982 – τύποι δεσμών-attachment theory). Οι δεσμοί προσκόλλησης είναι υπεύθυνοι για πολλές δυσλειτουργικές συμπεριφορές στις σχέσεις μας και αφορούν τον τρόπο με τον οποίο ένας γονέας τροφός, προσεγγίζει και εδραιώνει τη σχέση του με το βρέφος.
Δεσμοί προσκόλλησης
Υπάρχουν τέσσερις τύποι προσκόλλησης:
Η ασφαλής προσκόλληση, η αποφεύγουσα, η αμφίθυμη και η αποδιοργανωμένη.
Αν το βρέφος αισθάνεται ότι καλύπτονται οι ανάγκες του με ασφαλή τρόπο, θα νοιώθει ασφαλής ως ενήλικας σε όλη του την ζωή. Εάν συμβεί το αντίθετο τότε θα αναπτύξει ανασφαλή τύπο δεσμού και θα νιώθει ανασφαλής σε όλη του την ζωή.
Το βρέφος προλεκτικά, δεν μπορεί να αντιληφθεί, ούτε να ερμηνεύσει σωστά ένα εξωτερικό γεγονός, π.χ όταν ο τροφός δεν προλαβαίνει να καλύψει τις ανάγκες του, εκλαμβάνεται από το βρέφος σαν ζήτημα ζωής και θανάτου. Οι επαναλαμβανόμενες παρόμοιες ενέργειες, οδηγούν το βρέφος σε ένα ανασφαλή δεσμό προσκόλλησης, που θα το ακολουθεί σε όλη την ενήλικη ζωή του (φόβος απόρριψης και εγκατάλειψης).
Ο τύπος δεσμού προσκόλλησης, είναι πολύ σημαντικός για τις περαιτέρω εσωτερικές του συγκρούσεις στην ενήλικη ζωή του.
Οικογενειακό περιβάλλον
Όσον αφορά το οικογενειακό περιβάλλον, κατά τη χρονική περίοδο έως και το στάδιο της εφηβείας, αποτελεί τον χώρο που το παιδί θα αναπτύξει την αυτοεκτίμησή του, τα συναισθήματά του, την αυτονομία του και θα συμπληρώσει την προσωπικότητά του. Στην ενήλικη ζωή του, θα βρεθεί αντιμέτωπο με τεράστιες εσωτερικές συγκρούσεις, όταν θα έχει μεγαλώνει σε ένα μοντέλο ακραίου γονεϊκού τύπου με αυταρχικό γονέα ή τον γονέα που έχει την εξουσία, ή με ένα ανεκτικό – αδιάφορο γονέα.
Οι τέσσερις γονεϊκοί τύποι των Maccoby & Martin (1983) περιλαμβάνουν:
1) τον αυταρχικό γονέα ή το γονέα που έχει την εξουσία,
2) τον ανεκτικό – επιεική γονέα,
3) τον ανεκτικό – αδιάφορο γονέα,
4) τον δημοκρατικό – ανταποδοτικό γονέα.
Ως οικογενειακή προσαρμοστικότητα ορίζεται, το πώς η οικογένεια λειτουργεί ως σύνολο, κατά πόσο υπάρχει ευελιξία και ετοιμότητα για την αντιμετώπιση αλλαγών και δυσκολιών και με ποιον τρόπο λαμβάνονται αποφάσεις.
Ως οικογενειακή συνοχή ορίζεται το συναισθηματικό δέσιμο που χαρακτηρίζει μια οικογένεια.
Όταν η οικογενειακή προσαρμοστικότητα κυμαίνεται σε επίπεδο πολωτικό, άκαμπτο η χαοτικό, το ίδιο και η οικογενειακή συνοχή, πολύ χαμηλή ή πολύ υψηλή, τότε δημιουργούνται ακραίες και παθολογικές καταστάσεις.
Όταν δεν υπάρχουν σαφή όρια, ώστε το παιδί να εμπιστευτεί τον γονέα, όταν τα εξωτερικά όρια της οικογένειας είναι κλειστά και άκαμπτα, τότε η επικοινωνία είναι δυσλειτουργική. Τα παιδιά σ’ αυτήν τη συνθήκη έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, διστάζουν να δοκιμάσουν νέα πράγματα, δεν αντέχουν τις απογοητεύσεις, τα παρατάνε εύκολα και περιμένουν βοήθεια από τους άλλους. Αντιμετωπίζουν τις παροδικές δυσκολίες σαν μόνιμες και είναι απαισιόδοξα. Τα χαρακτηριστικά αυτά αποτελούν παράγοντες κινδύνου για την εκδήλωση στρες, εσωτερικών συγκρούσεων και άλλων ψυχικών διαταραχών.
Ο (Gotman,2000) κάνει λόγο για τον αποστασιοποιημένο γονέα και τον επικριτικό – αποδοκιμαστικό γονέα. Ο αποστασιοποιημένος γονέας δεν έχει επίγνωση των δικών του συναισθημάτων, αλλά ούτε δίνει σημασία στα συναισθήματα του παιδιού του, ενώ επιθυμεί τα αρνητικά συναισθήματα να εξαφανιστούν γρήγορα.
Δε διερευνά τους λόγους που το παιδί αισθάνεται έτσι και ταυτόχρονα πιστεύει ότι αυτά τα συναισθήματα είναι επιβλαβή και κοινωνικά απρεπή.
Ο επικριτικός γονέας πιστεύει πως η έκφραση των συναισθημάτων, είναι χαρακτηριστικό των αδύναμων ανθρώπων. Κρίνει και αποδοκιμάζει τις συναισθηματικές εκφράσεις του παιδιού, ενώ καθορίζει σε μεγάλο βαθμό πώς θα νιώθει το παιδί και πώς θα πρέπει να εκφράσει το συναίσθημά του. Επομένως, είναι αποδοκιμαστικός ως προς την έκφραση των συναισθημάτων και δίνει έμφαση στην υπακοή προς την εξουσία . Όταν το παιδί θα γίνει ενήλικας δεν θα μπορεί να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του, δεν θα μπορεί να διεκδικεί τα θέλω του ή θα τα διεκδικεί λανθασμένα. Δεν θα ξέρει να επικοινωνεί, θα μεταφέρει τις συμπεριφορές αυτές στις σχέσεις του και πάντα θα έρχεται αντιμέτωπος με εσωτερικές συγκρούσεις και διλλήματα.
Σημαντικός είναι επίσης ο ρόλος των γονέων μετά από ένα διαζύγιο. Πολλές μητέρες χρησιμοποιούν συναισθηματικά τα παιδιά προς όφελός τους. Νιώθουν έτσι μία συναισθηματική κάλυψη και μεταφέρουν τα αρνητικά συναισθήματά τους στο παιδί. Το παιδί τότε αναλαμβάνει να παίξει τον ρόλο του γονέα προς τον γονέα, αντιστρέφοντας τους ρόλους. Πολλές φορές οι χωρισμένοι γονείς προσπαθούν να κερδίσουν συναισθηματικά τα παιδιά τους, αλληλοκατηγορώντας ο ένας τον άλλον και προσπαθούν να αποδείξουν ποιος έχει περισσότερο δίκιο ή ποιος είναι καλύτερος γονέας.
Τα παιδί καλείται να διαλέξει γονέα και εισέρχεται πρώιμα στον κόσμο των διλλημάτων και των εσωτερικών συγκρούσεων.
Κοινωνικό και σχολικό περιβάλλον
Όσον αφορά το κοινωνικό και το σχολικό περιβάλλον, το παιδί θα μεταφέρει τις πεποιθήσεις του και όλες τις ελλειμματικές συμπεριφορές και σε αυτά τα πεδία.
Όταν θα είναι δυσλειτουργικό, τότε απλά θα επιβεβαιώνεται για τις ελλείψεις του και θα υποστεί έκπτωση στην αυτοεκτίμησή του. Θα ενισχυθούν οι εσωτερικές του συγκρούσεις από την αποτυχία στις διαπροσωπικές του σχέσεις, την κακή επίδοση και βαθμολογία, πολλές φορές θα οδηγείται στην απομόνωση, στην απογοήτευση και στην ματαίωση. Μία αρνητική συμπεριφορά προκαλεί και νέες αρνητικές συμπεριφορές δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.
Μεγάλος είναι επίσης ο ρόλος των εσωτερικών συγκρούσεων όσον αφορά την εμπλοκή με ναρκωτικά, διάφορες ουσίες, αλκοόλ κ.λ.π. όπου μέσα από ψευδαισθήσεις ψάχνει να βρει μία ατομική ταυτότητα.
Ο Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας Δημήτρης Αναλύτης έχει μια μακρά εμπειρία στη συμβουλευτική. Μπορείτε να έρθετε σε επικοινωνία για τη δική σας διαδικτυακή συνεδρία.
Tags: Δεσμοί προσκόλλησης, Εσωτερικές συγκρούσεις, Οικογενειακό περιβάλλον