Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, ο τύπος δεσμού προσκόλλησης και το γονεϊκό μοντέλο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται ένα άτομο, παίζουν σημαντικό ρόλο στη μετέπειτα πορεία του ως ενήλικας, και τη διεκδίκηση και κάλυψη των αναγκών του. Όταν μιλάμε για διαταραχή προσωπικότητας, εννοούμε διαταραχή της συμπεριφοράς που δυσκολεύει το άτομο να έχει αρμονικές συντροφικές, διαπροσωπικές ακόμη και επαγγελματικές σχέσεις.
Η συνηθέστερη μορφή συναισθηματικής κλιμάκωσης μιας διαταραχής, χαρακτηρίζεται από τις άκαμπτες και δυσαπροσαρμοστικές απαντήσεις στο στρες. Τα συμπτώματά της επηρεάζουν δύο ή περισσότερους από τους παρακάτω τομείς:
- γνωστική λειτουργία
- συναίσθημα
- διαπροσωπική λειτουργικότητα
- έλεγχο των παρορμήσεων
Θα αναφερθούμε εν συντομία στην ομάδα των διαταραχών που χαρακτηρίζονται περισσότερο από τη δυσκολία στις διαπροσωπικές σχέσεις: την εξαρτητική, την αποφευκτική, την παθητική – επιθετικότητα και την οριακή διαταραχή προσωπικότητας.
Ο εξαρτητικός
«Γιατί το έκανες αυτό στην μαμά σου που σε αγαπά τόσο πολύ;», «εάν δεν μου φέρεις καλούς βαθμούς δεν θα σε αγαπάω», «εάν δεν είσαι καλό παιδί θα φύγω από το σπίτι», «άστο να το κάνω εγώ, είσαι μικρός ακόμη». Κάπως έτσι ξεκινούν τα διλλήματα, οι συναισθηματικοί εκβιασμοί και οι εσωτερικές συγκρούσεις ενός εξαρτητικού.
Κάπως έτσι ξεκινά ο δυσοίωνος δρόμος του καλού παιδιού. Ένας δρόμος σπαρμένος από ενοχές, θυμό, φόβο, ντροπή, συναισθηματικούς χειρισμούς και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Δες: Πώς δημιουργούνται οι αρνητικές πεποιθήσεις. Ο δρόμος των αγχωτικών διαταραχών, της κατάθλιψης και των ψυχοσωματικών προβλημάτων.
Ο εξαρτητικός θα αναθέτει την ευθύνη του εαυτού του πάντα στους άλλους. Δεν θα μπορεί να πάρει αποφάσεις, θα είναι αναβλητικός, θα τα περιμένει όλα από τους άλλους. Οι εσωτερικές του συγκρούσεις μεταξύ του «να κάνω» και του «θα αποτύχω» είναι ανυπέρβλητες. Εάν δεν καταφέρει να αναπτύξει την αυτοεκτίμηση του, η πορεία του στη ζωή θα είναι αρνητικά προγεγραμμένη.
Ο αποφευκτικός
Ο αποφευκτικός τύπος, βρέφος ακόμη, έχει ερμηνεύσει τις εμπειρίες του και την πραγματικότητα του ως ασταθή. Τίποτα δεν επιτυγχάνεται χωρίς αντάλλαγμα. Τίποτα δεν κερδίζεται δίχως να χάσεις κάτι άλλο. Έχει την ανάγκη να αγαπήσει και να αγαπηθεί αλλά οι εσωτερικές του συγκρούσεις τον οδηγούν σε αποτυχίες. Θέλει να εμπλακεί σε μία σχέση χωρίς όρους αλλά από την άλλη φοβάται ότι θα πληγωθεί. Επιθυμεί η/ο σύντροφος του να νοιώθει ελευθερία αλλά από την άλλη θέλει να επιβάλλει και τον έλεγχο.
Ο αποφευκτικός δεν θέλει να απορριφθεί και προσπαθεί να ενεργεί στα σίγουρα. Αυτό όμως τον οδηγεί σε μία κοινωνική αναστολή. Έχει αισθήματα ανεπάρκειας, υπερευαισθησία στην αρνητική κρητική και θεωρεί τον εαυτό του ως κοινωνικά αδέξιοι.
Παθητική επιθετικότητα
Την παθητική – επιθετικότητα, την συναντάμε όταν κάποιος δυσκολεύεται να συγκρουστεί και να διαφωνήσει ανοιχτά. Τελικά εκφράζει τον δικό του θυμό με έμμεσους τρόπους με αποτέλεσμα να εισπράττει τον θυμό των άλλων.
Οι τεράστιες εσωτερικές του συγκρούσεις τον οδηγούν να λέει «Ναι» σε ό,τι του ζητούν, ακόμη και αν αυτό δεν του αρέσει. Αποφεύγει να φέρει τους άλλους σε δύσκολη θέση, να τους στεναχωρήσει, να τους αναστατώσει, επιλέγοντας να υποχωρεί ο ίδιος, φέρνοντας τον εαυτό του στην θέση του θύματος. Δες: συνεξάρτηση. Οι διαβεβαιώσεις αγάπης, αφοσίωσης και εξάρτησης έρχονται να συγκαλύψουν ακόμη περισσότερο την επιθετικότητά του. «Μα είναι ποτέ δυνατόν εγώ που σε αγαπάω να σε πλήγωσα επίτηδες;» ή «Πως μπόρεσα να κάνω κάτι τέτοιο σε σένα, που είσαι τόσο σημαντικός και πολύτιμος για εμένα;»
Η συμπεριφορά του μπορεί να ερμηνεύεται ως τιμωρία ή ως εκδίκηση, κάτι που φυσικά δεν παραδέχεται, καθώς ισχυρίζεται ότι δεν θυμώνει ποτέ και με κανένα.
Οριακή διαταραχή προσωπικότητας
Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας έρχεται αντιμέτωπη με ένα μεγάλο πεδίο εσωτερικών συγκρούσεων. Ο φόβος της απόρριψης και εγκατάλειψης παίζει πρωταρχικό ρόλο, καθώς ελέγχει και κατευθύνει τις συντροφικές, τις διαπροσωπικές ακόμη και τις επαγγελματικές σχέσεις. Η πολωτική σκέψη (άσπρο- μαύρο),η εξιδανίκευση και απομυθοποίηση των σημαντικών άλλων, η υπερευαισθησία στην αρνητική κριτική ,είναι κάποιες από τις πολλές αρνητικές πεποιθήσεις στην οριακή διαταραχή προσωπικότητας.
Οι εσωτερικές συγκρούσεις, οδηγούν σε διαλεκτικά διλλήματα και όταν καταρρίπτονται οι φανταστικές προσδοκίες, τότε το άτομο γίνεται έρμαιο αυτών. Η «συναισθηματική ευαλωτότητα», οδηγεί από τη μία σε παρορμητικές πράξεις και από την άλλη στην «αυτό – υποτίμηση», ως κοινωνική συνέπεια. Η «ενεργός παθητικότητα» από την μία, που το άτομο ζητά λύσεις για τα ανυπέρβλητα προβλήματα στην ζωή του, τις χαώδης καταστάσεις, και από την άλλη το γεγονός ότι καμία λύση δεν το ικανοποιεί ενώ αισθάνεται ότι διαθέτει «προφανή ικανότητα», και κατηγορεί τους άλλους που φταίνε.
Από τη μία δημιουργεί «άλυτες κρίσεις» που εμπεριέχουν πολλές φορές την μη αυτονομία τους, τον μη έλεγχο της ζωής τους, και από την άλλη δεν θέλουν να αντιμετωπίσουν τα αρνητικά συναισθήματα και το «ανεσταλμένο πένθος», με αποτέλεσμα να μην έχουν έλεγχο της πραγματικότητάς τους.
Όλες αυτές τις εσωτερικές συγκρούσεις και οι διαταραχές προσωπικότητας, η Αμερικανίδα ψυχίατρος Pia Mellody τις ενσωμάτωσε σε μία λέξη, «συνεξάρτηση»!
Το βιβλίο της «συνεξάρτηση» καθώς και η θεραπεία των 12 βημάτων , έχουν αποτελέσει μία από τις αποτελεσματικές θεραπείες στην σύγχρονη ψυχοθεραπεία.
Εάν σας ενδιαφέρει η θεραπεία των 12 βημάτων, μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον Σύμβουλο Ψυχικής Υγείας, Δημήτρη Αναλύτη εδώ.
Ο Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας Δημήτρης Αναλύτης έχει μια μακρά εμπειρία στη συμβουλευτική. Μπορείτε να έρθετε σε επικοινωνία για τη δική σας διαδικτυακή συνεδρία.
Tags: διαταραχή, διαταραχή συμπεριφοράς, συντροφικές σχέσεις, σχέσεις